مسلمان ، در كندن خندق كم كارى كرده و بدون اطلاع پيغمبر و اجازهء آن حضرت به خانه هاشان باز مىگشتند . « 1 » به هر روى وضعيت بحرانى بود . اگر سپاه ده هزار نفرى دشمن وارد مدينه مىشد ، به همراه هفتصد نفر جنگجوى بنى قريظه ، به راحتى مىتوانست مسلمانان را تحت فشار گذاشته و به قتل عام آنها بپردازند . از آنجا كه احتمال آن بود تا مشركان گروههايى را - ولو با زحمت - از سوى قلعهء بنى قريظهء به داخل مدينه وارد كنند و اخبار نيز شنيده شد كه كعب خواسته بود دو سه هزار نفرى از سپاه شرك به او ملحق شوند تا از داخل بر مسلمانان يورش برد ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پانصد تن از اصحاب را به محافظت از خانه‌هاى مدينه گماشت . با وجود خندق در برابر سپاه مشركين ، ترس مسلمانان از بنى قريظه كه خانه هاشان در كنار خانه‌هاى مسلمانان بود ، بيشتر مىبود . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم يكى از اصحاب خود را براى خبرگيرى به سوى دژ بنى قريظه فرستاد اما او پس از چند ساعتى كه مراقب اوضاع بود به خواب رفت و وقتى بيدار شد كه اسير يكى از قريظيان شده و او به وى مىگفت : گاوت گوسالهء چاقى زاييده ! خوات صحابى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم با زرنگى دشنهء مرد يهودى را در آورده در شكم او فرو برد و به سرعت گريخت . يك بار نيز يك يهودى در اطراف يكى از قلعه‌هايى كه زنان مسلمان در آن بودند ديده شد . حسان بن ثابت كه گفته‌اند ترسو بوده ، همراه زنان در آن قلعه بود . صفيه عمهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم پايين آمده و آن يهودى را به قتل رساند . « 2 » گزارشهاى چندى از شروع اقدامات خرابكارانه بنى قريظه در مدينه در دست است « 3 » كه نشان مىدهد آنان فعاليت خود را آغاز كرده و مترصد فرصتى بودند تا قريش وارد حوزهء مدينه شود ، در آن صورت قريظيان نيز از درون كارشان را شروع كنند . پيش از رسيدن كمك امكان يك حركت نظامى گسترده از سوى بنى قريظه ناممكن بود . تلاش عمدهء مشركين نيز همين بود تا از خندق عبور كنند . آنان در پى يافتن جايى از خندق بودند كه عرض آن كم بوده و امكان عبورِ از آن باشد . يك بار كه ابوسفيان با دسته‌اى از مشركين محلى را يافته و قصد عبور داشتند با تير و سنگ مسلمانان مجبور به بازگشت شدند . در مورد ديگرى عمرو بن عاص با يك دسته صد نفرى قصد عبور داشت كه محافظان خندق با تير و سنگ آنان را وادار به عقب نشينى كردند . گفته‌اند كه عمرو بن عاص و خالد بن وليد تلاش زيادى كردند اما موفق نشدند . يك بار در برابر قبهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تا

--> ( 1 ) . دلائل النبوة ، بيهقى ، ج 3 ، ص 409 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 216 ( 2 ) . دلائل النبوه ، بيهقى ، ج 3 ، ص 442 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 228 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 347 ( 3 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 462